Gia đình trị, khép kín sẽ dẫn đến quản trị yếu kém, thiếu minh bạch, không đủ niềm tin đối với người bên ngoài, trình độ, kỹ năng và kinh nghiệm kinh doanh yếu, nguồn lực hạn chế, không tập trung và tích tụ là những nguyên nhân dẫn đến không phát triển.

Tại Hội thảo về Kinh tế & Kinh doanh với chủ đề “Tái cơ cấu kinh tế - Doanh nghiệp phải làm gì?”, ông Lê Đăng Doanh, Chuyên gia Kinh tế uy tín tại Việt Nam, chuyên viên cố vấn Kinh tế cho nhiều đời Tổng bí thư và Thủ tướng Chính Phủ, nguyên viện trưởng Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, đã có cuộc nói chuyện với hơn 40 chủ doanh nghiệp tại Trường Doanh nhân PTI  hôm 20/6.  Bên cạnh việc lí giải các vấn đề của các chủ doanh nghiệp đang quan tâm, ông dành cho báo Tamnhin.net cuộc trao đổi ngắn…

- Thưa Tiến sĩ Lê Đăng Doanh, ông có thể cho biết tại sao doanh nghiệp tư nhân phát triển chậm và hiệu quả kinh doanh giảm dần?

Vấn đề này phải xét đến các nguyên nhân khách quan và chủ quan của nó. Về nguyên nhân khách quan, chúng ta dễ nhận thấy là, thị trường chia cắt, rồi những rào cản hành chính, các nguồn lực không lưu chuyển được theo cơ chế thị trường, không tập trung và tích tụ được, nên hạn chế hiệu quả và phát triển là tất yếu. Bên cạnh đó, vốn đầu tư dài hạn từ bên ngoài khan hiếm, bị hạn chế tiếp cận, thiếu vốn đầu tư cũng làm cho doanh nghiệp tư nhân phát triển chậm. Ngoài những yếu tố khách quan đó, nhìn sâu vào doanh nghiệp tư nhân, các nguyên nhân chủ quan cũng dày đặc. Đó là hiện trạng gia đình trị, khép kín, không muốn có sự tham gia của người ngoài, nên không huy động nguồn lực, tài năng bên ngoài.

Gia đình trị, khép kín sẽ dẫn đến quản trị yếu kém, thiếu minh bạch, không đủ niềm tin đối với người bên ngoài. Ngoài ra, trình độ, kỹ năng và kinh nghiệm kinh doanh còn yếu. Nguồn lực hạn chế, không tập trung và tích tụ được, sẽ không có kinh tế quy mô. Những nguyên nhân ấy là cốt lõi của sự không hiệu quả và kém cạnh tranh, dẫn đến không phát triển.


- Được biết, năng suất lao động của Việt Nam tính theo USD rất thấp so với các nước trong khu vực. Năm 2006 – 2007, hiệu số chênh lệch của Việt Nam so với Ấn Độ là khoảng 1/2, nhưng so với Hàn Quốc là xấp xỉ 1/38. Ông nghĩ gì về điều này?

Điều này phụ thuộc vào nhiều yếu tố, tuy nhiên, có thể thấy ngay là, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế khá thấp. Thêm vào đó, chúng ta lại tiêu tốn quá nhiều năng lượng. Để tạo ra một 1 USD của GDP, Việt Nam đã phải tốn lượng điện năng bằng 4,65 lần Hồng Kông, gần 2,10 so lần Hàn Quốc, 3,12 lần Singapore, và khoảng 1,37 – 1,60 lần so Thái Lan, Malaysia.

Sản phẩm xuất khẩu chủ yếu là nguyên liệu thô và hàng công nghiệp chế tạo hàm lượng công nghệ thấp, giá trị gia tăng thấp. Số liệu xuất khẩu thời kỳ 2000-2007 cho thấy, sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam chỉ có khoảng 5% là hàng công nghệ cao; khoảng 10% là hàng công nghệ trung bình; 40% kim ngạch xuất khẩu là nông sản chưa qua chế biến (ví dụ gạo, cà phê, điều v.v…) và khoảng 27% là hàng công nghệ thấp (như dệt may, da giày v.v…). Điều đáng lưu ý là, cơ cấu xuất khẩu này gần như không thay đổi trong suốt 10 năm qua. Tỷ trọng hàng sơ cấp trong cơ cấu xuất khẩu đã giảm gần 10% từ năm 2000 đến 2007, tuy nhiên, phần lớn sự sụt giảm này được chuyển vào sự gia tăng tỷ trọng của nhóm hàng công nghiệp chế tạo xuất khẩu công nghệ thấp, trong khi đó tỷ trọng xuất khẩu hàng công nghệ trung bình và cao gần như không đổi. Những điều đó tự nó đã nói lên cả rồi.

- Từ những phân tích nói trên, ông có gợi ý gì cho các doanh nghiệp?

Các doanh nghiệp cần phải thường xuyên tổ chức đánh giá SWOT. Thảo luận trong toàn doanh nghiệp đề án tái cơ cấu: đổi mới mặt hàng, công nghệ, thị trường. Xem xét phương án liên kết với doanh nghiệp khác, trong nước và ngoài nước ở các mức độ khác nhau: dọc-ngang, ký hợp đồng hay thành lập doanh nghiệp mới. Liên kết với nông nghiệp thủy sản, khoa học-công nghệ v.v… Đồng thời, chế tác sâu hơn, chuyên môn hóa một ngành, tránh đa dạng hóa quá sớm. Và hơn hết, cần có quyết định có căn cứ vững chắc.